Paragrafi 18
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices, – utar enim vestra benignitate, quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis – quotiens ego hunc vidi, cum litteram scripsisset nullam, magnum numerum optimorum versuum de eis ipsis rebus quae tum agerentur dicere ex tempore, quotiens revocatum eandem rem dicere commutatis verbis atque sententiis! Quae vero accurate cogitateque scripsisset, ea sic vidi probari ut ad veterum scriptorum laudem perveniret. Hunc ego non diligam, non admirer, non omni ratione defendendum putem? Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus, ceterarum rerum studia ex doctrina et praeceptis et arte constare, poetam natura ipsa valere et mentis viribus excitari et quasi divino quodam spiritu inflari. Qua re suo iure noster ille Ennius ‘sanctos’ appellat poetas, quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Quotiens ego hunc Archiam vidi, iudices,
- – utar enim vestra benignitate,
- quoniam me in hoc novo genere dicendi tam diligenter attenditis –
quotiens ego hunc vidi,
- cum litteram scripsisset nullam,
- magnum numerum optimorum versuum de eis ipsis rebus
- quae tum agerentur
- dicere ex tempore,
quotiens
- revocatum eandem rem dicere
- commutatis verbis atque sententiis!
- Quae vero accurate cogitateque scripsisset,
ea sic vidi probari
- ut ad veterum scriptorum laudem perveniret.
Hunc ego non diligam,
non admirer,
non omni ratione defendendum putem?
Atque sic a summis hominibus eruditissimisque accepimus,
- ceterarum rerum studia ex doctrina et praeceptis et arte constare,
- poetam natura ipsa valere
- et mentis viribus excitari
- et quasi divino quodam spiritu inflari.
Qua re suo iure noster ille Ennius ‘sanctos’ appellat poetas,
- quod quasi deorum aliquo dono atque munere commendati nobis esse videantur.
Quante volte io ho visto quest’Archia qui, giudici – approfitterò della vostra benevolenza, siccome mi state seguendo con tale attenzione in questo insolito genere di eloquenza –, quante volte, ripeto, io l’ho visto declamare improvvisando, pur non avendo scritto nemmeno una sillaba, un gran numero di ottimi versi proprio su quei fatti che allora si svolgevano! Quante volte, richiamato per il bis, l’ho visto trattare lo stesso argomento, mutati la forma e i concetti! Per quanto poi riguarda ciò che aveva scritto con accuratezza e con riflessione, l’ho visto essere apprezzato a tal punto da arrivare alla gloria degli antichi scrittori. E io non dovrei amarlo, ammirarlo, ritenerlo degno di essere difeso con qualsiasi mezzo? E infatti abbiamo appreso da uomini eminenti e di gran cultura che mentre le altre discipline letterarie si basano sull’insegnamento, sui precetti e sulla tecnica; il poeta invece vale per la sua stessa dote naturale, è animato dalle forze del suo spirito ed è ispirato da un soffio quasi divino. Perciò, a buon diritto, il nostro grande Ennio chiama “sacri” i poeti in quanto sembrano esserci quasi affidati come per dono e beneficio degli dei.