Paragraaf 21
Mithridaticum vero bellum magnum atque difficile et in multa varietate terra marique versatum totum ab hoc expressum est; qui libri non modo L. Lucullum, fortissimum et clarissimum virum, verum etiam populi Romani nomen inlustrant. Populus enim Romanus aperuit Lucullo imperante Pontum et regiis quondam opibus et ipsa natura et regione vallatum, populi Romani exercitus eodem duce non maxima manu innumerabilis Armeniorum copias fudit, populi Romani laus est urbem amicissimam Cyzicenorum eiusdem consilio ex omni impetu regio atque totius belli ore ac faucibus ereptam esse atque servatam; nostra semper feretur et praedicabitur L. Lucullo dimicante, cum interfectis ducibus depressa hostium classis est, incredibilis apud Tenedum pugna illa navalis, nostra sunt tropaea, nostra monumenta, nostri triumphi. Quae quorum ingeniis efferuntur, ab eis populi Romani fama celebratur.
Mithridaticum vero bellum magnum atque difficile et in multa varietate terra marique versatum totum ab hoc expressum est;
qui libri non modo L. Lucullum, fortissimum et clarissimum virum, verum etiam populi Romani nomen inlustrant.
Populus enim Romanus aperuit
- Lucullo imperante
Pontum et regiis quondam opibus et ipsa natura et regione vallatum,
populi Romani exercitus
non maxima manu innumerabilis Armeniorum copias fudit,
populi Romani laus est
- urbem amicissimam Cyzicenorum eiusdem consilio ex omni impetu regio atque totius belli ore ac faucibus ereptam esse atque servatam;
nostra semper feretur et praedicabitur
- L. Lucullo dimicante,
- cum interfectis ducibus depressa hostium classis est,
incredibilis apud Tenedum pugna illa navalis,
nostra sunt tropaea, nostra monumenta, nostri triumphi.
- Quae quorum ingeniis efferuntur,
ab eis populi Romani fama celebratur.
De Mithridatische oorlog, een grote en zware oorlog die zich in bonte afwisseling te land en ter zee heeft afgespeeld, is in haar geheel door Lucius Plotius onder woorden gebracht. Deze geschriften stellen niet alleen Lucius Lucullus, een heldhaftig en vermaard man, maar ook de naam van het Romeinse volk in een roemvol licht. Het Romeinse volk heeft onder het bevel van Lucullus het Pontische land opengelegd, dat voordien door koninklijke macht en de natuurlijke gesteldheid was omschanst. Het leger van het Romeinse volk heeft onder dezelfde aanvoerder met een niet omvangrijke legermacht talloze troepen van de Armeniërs verslagen. Het siert het Romeinse volk dat het de bevriende stad Cyzicus op aandrang van dezelfde generaal bij iedere aanval van de koning uit het verslindende, monsterlijke oorlogsgeweld heeft gered en beschermd. Altijd zal als onze prestatie worden vermeld en verkondigd hoe door de beslissende strijd van Lucius Lucullus de vijandige vloot is vernietigd, de aanvoerders zijn gedood: de wonderbaarlijke zeeslag bij Tenedos. Aan ons zijn de zegepralen, aan ons de eretekenen, aan ons de triomfen! Door de poëtische talenten wordt dit alles verkondigd, door hen wordt de roem van het Romeinse volk verbreid.
'Te land en ter zee’ (vaste uitdrukking).
Dit bijvoeglijk naamwoord dat bij bellum hoort staat laat in de zin, waardoor het veel nadruk krijgt; het lijkt predicatief gebruikt (‘in zijn geheel’).
Hoc verwijst naar Archias; het aanwijzende voornaamwoord suggereert ook hier dat Cicero waarschijnlijk een groot gebaar in de richting van Archias heeft gemaakt, zie essay over actio).
‘In woorden uitgedrukt/beschreven’.
Relatieve aansluiting; ‘deze boeken.
non modo… verum etiam: ‘niet alleen … maar ook’.
Ablativus absolutus (eodem verwijst opnieuw naar Lucullus).
‘Het geeft eer aan het Romeinse volk’, gevolgd door een a.c.i.
Eiusdem verwijst opnieuw naar Lucullus.
Dit bezittelijk voornaamwoord verwijst naar ‘pugna’, met een opvallend hyperbaton om er alle nadruk op te leggen.
pugna: onderwerp van feretur en praedicabitur.
pugna illa navalis: illa is nadrukkelijk en verwijst naar een bekende gebeurtenis.
Onderschikkend voegwoord met temporele betekenis (‘wanneer’), dus geen voorzetsel bij de volgende ablativus.
Ablativus absolutus.
Quae is een relatieve aansluiting (deze), terwijl quorum een echt betrekkelijk voornaamwoord is (antecedent is iis, dat hier pas na de relatieve bijzin staat).
Mithridaticum bellum: de verwijzing zet het thema voort dat ex similitudine in §19 en 20 is begonnen met verscheidene historische verwijzingen. Het doel ervan is om het vaderlandslievende gevoel van de toehoorders aan te wakkeren en, in een tweede stap, welwillendheid jegens Archias, die deze daden bezong.
Met het derde deel in multa … versatum een tricolon, verder benadrukt door de alliteratie varietate versatum, om de grootsheid van de oorlog te benadrukken.
Een anafoor waarmee Cicero benadrukt dat de oorlog niet gevoerd werd in het egoïstische belang van de veldheren, maar voor en door het Romeinse volk. Dit is belangrijk voor zijn argument dat wat Archias doet niet alleen in het belang is van de machtige elite, maar van de gehele burgerij.
non maxima manu – innumerabilis: dit is een sterke antithese, verder benadrukt door de litotes in het eerste deel; de dapperheid van de Romeinse soldaten wordt op deze wijze verheerlijkt.
In elk zinsdeel dat volgt is het Romeinse volk de agens, terwijl Lucullus met een ablativus absolutus genoemd wordt. Deze zinstructuur suggereert dat hij ondergeschikt is aan het volk.
regiis opibus – regio impetus: twee keer benadrukt Cicero dat de oorlog tegen een koning gevoerd werd. Impliciet stileert hij daarmee de oorlog tot een waarbij koningschap en republikeinse vrijheid tegenover staan.
Dit is een treffende metafoor (en hendiadys) die de oorlog personifieert.
Viermaal wordt dit woord herhaald: de anafoor roept Romeinse trots op na hun overwinningen. Na een eerste zeer lange en complexe zin worden de laatste drie (nostra sunt tropaea, nostra monumenta, nostri triumphi) uiterst beknopt opgesomd, wat het repetitieve karakter van de anafoor versterkt.
Een hendiadys dat Archias’ rol in het verhaal onderstreept.
Het hyperbaton en de late plaatasing van illa geven deze woorden sterke nadruk.
Bedoeld wordt de derde oorlog die Rome voerde tegen koning Mithridates van de Armeense regio genaamd Pontus. Deze duurde van 74 tot 63 v.Chr. en begon onder het bevel (imperium) van Lucullus. In 66 v.Chr. nam Pompeius echter het bevel over, versloeg Mithridates en vierde in 62 v.Chr. een grote triomftocht in Rome. Lucullus was uiteraard niet blij met het feit dat zijn tegenstander alle eer kreeg. Archias heeft in 63 zijn heldendicht over de oorlog geschreven ter ere van Lucullus en niet van Pompeius.
De Zwarte Zee en de omliggende gebieden.
De rijkdommen die tot het rijk van Mithridates behoorden.
Dit was een belangrijke havenstad voor de handel van en naar de Zwarte Zee en een trouwe bondgenoot van Rome. Cyzicus werd belegerd door Mithridates en gered door Lucullus.
Een eiland voor de kust van de Troas. Hier leed de vloot van Mithridates in 73 v.Chr. een verpletterende nederlaag tegen de Romeinen, opnieuw onder het bevel van Lucullus.