Paragraaf 22
Carus fuit Africano superiori noster Ennius, itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is esse constitutus ex marmore. At eis laudibus certe non solum ipse qui laudatur sed etiam populi Romani nomen ornatur. In caelum huius proavus Cato tollitur; magnus honos populi Romani rebus adiungitur. Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur. Ergo illum qui haec fecerat, Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt; nos hunc Heracliensem multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum de nostra civitate eiciamus?
Carus fuit Africano superiori noster Ennius,
itaque etiam in sepulcro Scipionum putatur is
- esse constitutus ex marmore.
At eis laudibus certe non solum ipse
sed etiam populi Romani nomen ornatur.
In caelum huius proavus Cato tollitur;
magnus honos populi Romani rebus adiungitur.
Omnes denique illi Maximi, Marcelli, Fulvii non sine communi omnium nostrum laude decorantur.
Ergo illum
- qui haec fecerat,
Rudinum hominem, maiores nostri in civitatem receperunt;
nos hunc Heracliensem multis civitatibus expetitum, in hac autem legibus constitutum de nostra civitate eiciamus?
Dierbaar aan de oudere Scipio was onze Ennius: daarom werd – naar men denkt – zijn marmerportret in het Scipionengraf bijgezet. Maar door dergelijke lofzangen wordt zeker niet alleen de geprezen persoon, maar ook de naam van het Romeinse volk geëerd. De voorouder van onze Cato wordt hemelhoog geprezen, de hoge eer aan de geschiedenis van het Romeinse volk gekoppeld. Kortom, al die grote mannen als Maximus, Marcellus, Fulvius worden niet geëerd zonder een collectieve lofprijzing van ons allen. De dichter die dit had bewerkt, een man uit Rudiae, hebben onze voorouders in de burgerij opgenomen: zullen wij deze burger uit Heraclea, die door vele steden als burger werd gewenst, in onze stad tot wettig burger werd verklaard, uit onze burgerij verwijderen?
Dativus-complement bij het bijvoeglijk naamwoord carus.
Hier gevolgd door een n.c.i.
Vertaal ‘in een sarcofaag uit marmer’.
Dit verwijst naar Scipio Africanus.
In caelum tollere betekent ‘tot de hemel verheffen’ met lof.
Dit voornaamwoord wordt door Cicero regelmatig gebruikt wanneer hij bekende namen uit de Romeinse geschiedenis introduceert.
Dit verwijst naar Ennius’ poëtische werken.
Bedoeld is Ennius.
Bedoeld is Archias.
Een dubitatieve coniunctivus in een retorische vraag.
De herhaling van deze woordgroep en de uitdrukking communi laude in de volgende zin benadrukken, net als in §21, de nauwe verbinding die Cicero presenteert tussen het aanzien van veldheren en de grootsheid van het gehele Romeine volk.
Geeft het einde van de redenering aan (= de conclusie van het enthymeem); hier worden Ennius en Archias tegenover elkaar gezet (illum – hunc) en de jury wordt in de vorm van een retorische vraag geleid naar de conclusie dat ze Archias zouden moeten eren.
Ennius was een beroemde dichter (zie §18).
Publius Cornelius Scipio Africanus was de overwinnaar van Hannibal, die door Ennius aan het einde van zijn Annales wordt verheerlijkt.
De hier verhaalde anekdote is onzeker: in 1780 werd het familiegraf van de Scipio’s ontdekt langs de Via Appia, maar er werd geen spoor van de sarcofaag van Ennius gevonden.
Cato de Oudere was een beroemd politicus en, net als Cicero, een homo novus;
Cato de Oudere was de overgrootvader van Cato Uticensis, Cicero’s collega-senator en beroemd Stoïcijns filosoof (die later zelfmoord zou plegen om niet onder de tirannie van Caesar te hoeven leven).
Hij verwijst naar mannen uit vooraanstaande Romeinse families die zich als veldheren onderscheidden en die in de poëzie van Ennius geëerd werden; zie het essay over lijst van namen.
Rudiae was de geboorteplaats van Ennius, een stad gelegen in Messapië (in de buurt van de huidige Zuid-Italiaanse stad Lecce), die in 266 v.Chr. door Rome werd onderworpen (ongeveer dertig jaar vóór de geboorte van Ennius).