Locatie en publiek van de redevoering

Locatie

We weten niet zeker waar het proces zich heeft afgespeeld, maar het Forum Romanum was een gebruikelijke locatie voor rechtbanken, meestal in de open lucht bij het Comitium in de buurt en herkenbaar aan een houten of stenen verhoging (tribunal) waar de voorzitter van de rechtbank met mensen uit zijn gevolg kon plaatsnemen. De rechters zaten op bankjes (subsellia) daar vlak naast en de aanklager en aangeklaagde stonden wanneer ze spraken en zaten anders ook op bankjes. Beide partijen zorgden voor liefst invloedrijke vrienden die letterlijk aan hun kant stonden.

Processen waren openbaar en zeker bij bekende mensen of spraakmakende beschuldigingen kwamen veel mensen kijken. Daar komt bij dat het Forum sowieso het politieke en commerciële hart van de stad was, dus rechtszaken konden rekenen op veel toeschouwers.

Publiek

Wie was eigenlijk bij het proces van Archias aanwezig? In elk geval Grattius de aanklager, Archias de aangeklaagde, zijn advocaat Cicero, een onbekend aantal juryleden en Quintus Cicero, voorzitter van de rechtbank (zie essay strafrechtspraak). Meestal wordt aangenomen dat het aantal rechters bij dit type zaken rond de 35 lag. Bij zwaardere zaken, zoals moord waren er 75 juryleden. Verder waren er getuigen uit Heraclea aanwezig om Archias’ burgerschap van hun stad te bevestigen. Daarnaast noemt Cicero enkele invloedrijke families (Metelli, Luculli) die waarschijnlijk ook door één of meerdere mensen vertegenwoordigd waren, zodat hun steun zichtbaar was. Cicero benoemt in deze zaak niet of er massale belangstelling was voor het proces, maar gezien de invloedrijke hoofdpersonen ligt het wel voor de hand.

De uitgesproken versie van de redevoering is niet overgeleverd. Cicero had de gewoonte om na afloop van een proces zijn pleidooi uit te schrijven (en mogelijk te verfraaien), die versie naar zijn vriend Atticus te sturen voor eventuele correcties en na Atticus’ goedkeuring deze versie te delen met zijn kennissen. Dat betekent dat de verdediging van Archias die we over hebben niet exact de woorden zijn geweest die Cicero heeft uitgesproken, maar tegelijkertijd ligt het niet voor de hand dat Cicero drastische wijzigingen kon doorvoeren, omdat er zoveel publiek aanwezig was geweest die later de geschreven versie onder ogen zou krijgen. Het was ook expliciet Cicero’s idee dat deze redevoeringen door studenten gebruikt zouden worden als voorbeeld, dus ook om die reden kunnen we uitgaan van een min of meer realistische weergave van de uitgesproken rede. Het publiek van de geschreven Pro Archia bestaat dus ook uit kennissen in Cicero’s netwerk die de redevoering later onder ogen zouden krijgen en latere generaties retorica-studenten. En zelfs leerlingen Latijn uit de 21e eeuw.

Lidewij van Gils