Paragraaf 7
Data est civitas Silvani lege et Carbonis: SI QVI FOEDERATIS CIVITATIBVS ASCRIPTI FVISSENT, SI TVM CVM LEX FEREBATVR IN ITALIA DOMICILIVM HABVISSENT ET SI SEXAGINTA DIEBVS APVD PRAETOREM ESSENT PROFESSI. Cum hic domicilium Romae multos iam annos haberet, professus est apud praetorem Q. Metellum, familiarissimum suum.
Data est civitas Silvani lege et Carbonis:
- SI QVI FOEDERATIS CIVITATIBVS ASCRIPTI FVISSENT,
- SI TVM
- CVM LEX FEREBANTVR
- IN ITALIA DOMICILIVM HABVISSENT
- ET SI SEXAGINTA DIEBVS APVD PRAETOREM ESSENT PROFESSI.
- Cum hic domicilium Romae multos iam annos haberet,
professus est apud praetorem Q. Metellum, familiarissimum suum.
Het burgerrecht is hem verleend krachtens de wet voorgesteld door Silvanus en Carbo: ‘alwie bij verbonden steden is ingeschreven en bij uitvaardiging van deze wet in Italië zijn domicilie heeft en binnen zestig dagen zich bij de praetor als zodanig heeft aangemeld.’ Aangezien hij al vele jaren zijn domicilie in Rome had, heeft hij zich aangemeld bij de praetor Quintus Metellus, een persoonlijke relatie van hem.
Aan het begin van een Latijnse zin staat bekende informatie. Hier wordt dus bekend verondersteld dat het burgerschap is gegeven.
civitas: het Romeinse burgerschap
QVI = qui (uitleg over hoofdletters en v/u-spelling).
De wettekst wordt geciteerd, maar niet volledig; de hoofdzin wordt weggelaten, maar wordt door Cicero aan het begin van de alinea geparafraseerd.
a(d)scribere: opnemen in een lijst van burgers (tabulae publicae, §8), dus a(d)scriptus is een 'nieuwe burger'.
si fuissent ... si habuissent ... si professi essent: de coniunctivus hier is te wijten aan de indirecte rede en verwijst naar het verleden, niet naar de irrealis.
tum cum lex ferebatur: de indicativus verwijst naar het juridische feit, in tegenstelling tot de voorwaarden in de coniunctivus.
ferre (legem): (een wet) indienen.
Ablativus temporis, als antwoord op de vraag binnen welke termijn.
Profiteri als juridische term in de betekenis van nomen dare = 'zich laten registreren'.
Superlativus van ‘bevriend’, hier gesubstantiveerd gebruikt: ‘een zeer goede vriend’, vgl. erat ... iucundus §6.
De subtiele woordvolgorde is vergelijkbaar met de vermelding van het consulaire duo Mario consule et Catulo in §5.
si ... si ... si: Cicero citeert woordelijk. De typisch droge stijl van juridische taal bepaalt het proces en de drie voorwaarden waaronder de wet burgerschap verleent aan een specifieke groep mensen. Elke voorwaarde beperkt de kring van gerechtigden verder.
Cicero zal een groots gebaar hebben gemaakt na het beëindigen van het citaat, om naar Archias te wijzen als de persoon die perfect aan de eisen van de wet voldoet.
Tijdens de zogenoemde Bondgenotenoorlog vochten de met Rome verbonden Italische steden van 91 tot 88 voor juridische gelijkheid met de Romeinen. In dit kader dienden in 89 de tribunen M. Plautius Silvanus en C. Papirius Carbo een wet in die het Romeinse burgerschap aanbood aan de burgers van de foederatae civitates, mits zij aan de gestelde voorwaarden voldeden.
Romeinse wetten worden genoemd naar de ambtenaren die ze in de Volksvergadering ter stemming brachten, meestal, anders dan hier bij Cicero, naar het nomen gentile; deze wet staat daarom ook bekend als de lex Plautia Papiria (zie de aantekening hierboven over Silvanus en Carbo).
Essay over wetstekst (en waar de wetten bewaard werden).
Rome had op verschillende niveaus bondgenootschapsverdragen gesloten met de Italische steden. Heraclea behoorde tot de hoogste klasse van volledige juridische gelijkheid, de foederatae civitates, zie ook civitas aequissimo iure ac foedere, §6.
Domicilium is een juridische term (domicilium certum): Archias was naar Rome gekomen tijdens het consulaat van Marius en Catulus (102, §5) en had zich sindsdien permanent gevestigd, sedem omnium rerum ac fortunarum suarum Romae collocavit, §9.
Er waren meerdere praetoren; de wet specificeert niet bij welke praetor iemand zich moet melden. Q. Caecilius Metellus Pius (§6), consul in 80, was in het betreffende jaar praetor. Hij werd al in §6 genoemd, aan het begin van de 'netwerklijst', als vriend van Archias. Hij deelt het predicaat familiarissimus met de familie Lucullus, §5.